Ontwikkelingsland – visserij
Tonijn heeft geen vaste verblijfplaats in zee maar trekt door de oceanen op zoek naar eten. Hij voedt zich met vis uit scholen en inktvis. De roofvis wordt nauwelijks gevangen en gegeten door de lokale bevolking, omdat de vis ver uit de kust zwemt. Het zijn vooral internationale bedrijven die op tonijn jagen met behulp van helikopters of kleine vliegtuigjes. Tonijn zwemt vlak onder het oppervlak in scholen of onder een troep dolfijnen. Waarschijnlijk omdat ze profiteren van de vissen die aan de jagende dolfijnen ontkomen. Door de springende dolfijnen is de locatie van tonijn gemakkelijk te bepalen. Piloten geven de locatie van de tonijn door aan de vissers op zee. De Skipjack tonijn is de enige soort die niet met dolfijnen zwemt. In de Mediteraanse zee wordt soms op jonge tonijn gevist. Die tonijn wordt dan grootgebracht op boerderijen. Tonijn is wereldwijd te vinden. De meeste soorten zwemmen in subtropische en tropische zeeën en oceanen.
Ontwikkelingsland - verwerking en export
Het vers houden of invriezen van tonijn gebeurt vaak op het schip. Dit soort voorzieningen op een schip zijn duur. Het zijn dan ook voornamelijk Europese internationals die zich hier mee bezig houden. Niet Europese internationals blikken tonijn voornamelijk in. Tonijn wordt vaak in het ene land gevangen en ergens anders ingeblikt. Hierdoor is het moeilijk om te zien waar jouw stukje tonijn vandaan komt. Het inblikken van tonijn gebeurt voornamelijk in ontwikkelingslanden maar ook in ontwikkelde landen. Inblikken is een intensief proces en brengt hoge kosten met zich mee. Merkeigenaren hebben hun eigen productiebedrijven in ontwikkelingslanden waar lokale mensen werkzaam zijn.
Westen – import en verwerking
Wild gevangen tonijn wordt niet altijd meteen aan consumenten verkocht. Soms wordt tonijn doorverkocht aan tussenpersonen die de vis opsluit in bassins. Daar wordt tonijn vet gemest zodat hij duur verkocht kan worden. Dit gebeurt vooral in Australië, Japan en de Middellandse Zee. Deze vorm van tonijnproductie komt in mindere mate voor dan vangst per boot, waarbij tonijn vers gehouden of ingevroren wordt.
Westen – detailhandel
Tonijn wordt veelal per schip of vliegtuig Nederland ingebracht. Nederland fungeert als een doorvoerland voor tonijn in blik. Dit komt veelal uit Ecuador en Ghana.
Vispiraterij
Om kosten te sparen vindt binnen de visindustrie veel piraterij, illegale, niet-aangegeven of niet-gereglementeerde visserij (Illegal Unreported and Unregulated, IUU) plaats. Deze vispiraten houden zich nauwelijks aan arbeidsomstandigheden of veiligheidsinstructies waardoor er jaarlijks doden vallen. Zo zijn werkdagen van 21 à 22 werkuur normaal en zijn gevallen bekend van werknemers die vastgeketend en geslagen worden.
Overbevissing
In veel wateren komt illegale ongerapporteerde en ongereguleerde visvangst voor. Er is zo geen controle op hoeveel tonijn er gevangen wordt. Dit komt veel voor in de grote oceaan. In de Indische oceaan wordt geschat dat 10% van de tonijnvangst illegaal is. Bij het vangen van tonijn wordt amper rekening gehouden met de tonijn die ligt opgeslagen in de vrieshuizen. Het gevolg van grenzeloos tonijn vangen is dat het aantal tonijn aanzienlijk daalt.
Ongelimiteerd op tonijn vissen bedreigt niet alleen de tonijn zelf maar brengt de hele biodiversiteit in gevaar. Want bij illegale visserij zijn ook geen regels voor bijvangst. Het aantal tonijnen is volgens de Dalhousie University in Canada de afgelopen vijftig jaar met 90% gedaald. Niet alleen de aantallen tonijn zijn afgenomen maar ook worden de tonijnen steeds kleiner.
Bedreigde blauwvintonijn
De blauwvintonijn is als gevolg van overbevissing in aantal afgenomen. Deze tonijnsoort heeft de status ‘ernstig bedreigd’ gekregen. Volgens het Spaanse WWF wordt de blauwvintonijn weggevist uit het gebied waar ze zich voortplanten, bijvoorbeeld de Middellandse Zee. In 2006 is er meer dan 50.000 ton tonijn gevangen. Om dit soort in stand te houden had maar 25.000 ton tonijn gevangen mogen worden. Het WWF wil een totale stop tijdens het paringsseizoen invoeren. Dit is van begin mei tot eind juli. Ook willen zij een beperking van tonijnfarms, meer controle en het minimale gewicht van de vis bij vangst verhogen. De controle hierop is moeilijk, omdat er veel piraterij is.
Verstrikte dolfijnen
Dolfijnen zijn slachtoffer van bijvangst in de tonijnsector. Elk jaar sterven meer dolfijnen doordat ze verstrikt raken in de netten. Het zijn gevoelige dieren die niet kunnen ademen onder water. Zij verdrinken dus wanneer zij niet boven water komen voor lucht. Wanneer een dolfijn ontsnapt uit een net verwondt hij zichzelf. Daarnaast loopt hij het gevaar aangevallen te worden door vijanden. Vissersboten die dolfijnen vangen laten ze weer vrij als ze nog leven. Een dolfijn wordt een aantal keren in zijn leven gevangen en weer losgelaten. Dit is voor een dolfijn een heftige ervaring. Het komt voor dat een dolfijn vaker per dag gevangen en weer losgelaten wordt. Als een dolfijn sterft wordt deze soms als aas gebruikt. In landen als Japan waar men dolfijn eet, wordt het vlees soms verkocht.
Keurmerken
Keurmerken voor dolfijnvriendelijke tonijn in blik hanteren niet allemaal dezelfde criteria. Het naleven van de criteria wordt streng gecontroleerd, onder andere door controleurs aan boord van tonijnvissers. Bij het ene keurmerk mogen helemaal geen dolfijnen in netten komen en bij het andere keurmerk mag dit wel voorkomen. Door een juiste vistechniek blijven deze dolfijnen dan ongedeerd en worden ze vrijgelaten. De keurmerken hebben verschillende standpunten over wat wel mag en niet.
Voorzorgsmaatregelen tegen overbevissing
Er zijn verschillende initiatieven tegen overbevissing. Vissers werken samen om de tonijnpopulatie op peil te houden. Zij meten gezamenlijk de tonijnstand en weten op deze manier hoeveel tonijn zij kunnen vissen. Het WWF en Unilever hebben in 1997 het Marine Stewardship Council (MSC) opgezet. Het is een onafhankelijke non-profit organisatie die duurzame visserij en goed beheer hiervan stimuleert. Zij belonen vissers met een certificaat die verantwoord en duurzaam omspringen met hun vismanagement. Merkeigenaren mogen op producten van deze vissers het MSC logo zetten, nadat de hele keten van hun product geverifieerd is door MSC.
Tonijnstand meten
Het Europese Parlement ziet de ernst van de overbevissing in. Er mag niet gevist worden in tonijnpopulaties die al uitgebuit zijn en gevaar lopen te verdwijnen. Er zijn nog meer vissoorten die bedreigd kunnen raken. Als consument is het mogelijk verantwoorde vis te kopen. De viswijzer, initiatief van Stichting De Noordzee, laat zien welke vis je kunt eten en van welke vis het leven onder druk staat. Stichting De Noordzee is een onafhankelijke natuur en milieuorganisatie die zich inzet voor duurzaam gebruik van de Noordzee.
Certificering kleine vissers
Er worden naast MSC certificering steeds meer certificaten toegekend aan vissers die kleinschalig te werk gaan. Zij krijgen de status ‘ecologisch’ doordat zij duurzaam vissen op tonijn. Stichtingen en ontwikkelingsorganisaties geven ontwikkelingslanden de mogelijkheid om hun kleinschalige vissers te certificeren.
Duurzaam project in Ghana
Rainbow Fish Consultants (RFC) en DaySeaDay, een visverwerkingsbedrijf en distributiecentrum in Urk, zijn in de opstartfase van een project. Het doel van dit project is het versterken van de lokale visindustrie aan de Zuidkust van West-Afrika en zo de armoede van de kustgemeenschappen te verminderen. Het is een twee jarig project waarbij ze de keten commercieel willen verbeteren. Zo koopt exporteur en verwerker Inter-Seas Fisheries de tonijn op die geregistreerde lokale vissers vangen. Zij verwerken de vis en behouden daarbij de controle op de duurzaamheid. Zij exporteren de tonijnproducten vervolgens naar DaySeaDay in Nederland zodat wij hier een fair product kunnen kopen. Het project bevindt zich nog in opstartfase.
English
