Ontwikkelingsland – Boerderij / Plantage
De banaan is een van de oudste geteelde gewassen in de wereld. De bananen in de Nederlandse supermarkten komen veelal uit Colombia en Costa Rica, maar ook uit België en Duitsland. Onze buurlanden produceren zelf geen bananen maar importeren en verhandelen ze binnen Europa. Het is moeilijk te traceren waar bananen via België en Duitsland vandaan komen.
Een bananenplant kan al negen maanden na de aanplant vruchten dragen. Binnen drie maanden zijn de vruchten rijp genoeg om te plukken. Ze worden dan besproeid met chemische bestrijdingsmiddelen en in plastic verpakt. Door bananenkappers worden de trossen met grote kapmessen van de plant gehakt. Zij tillen de zware trossen vervolgens op de schouders en brengen ze naar het inpakstation. Grotere plantages gebruiken hiervoor een soort kabelbaan. De bananen worden vervolgens in kleinere trossen van de steel gesneden, met water schoongespoeld en geselecteerd.
Ontwikkelingsland – Verwerking en export
Rijpe bananen zijn niet lang houdbaar. Voor de export naar andere landen worden ze dan ook onrijp geoogst waarna ze worden verpakt in dozen van ongeveer 18 kilo. Binnen 48 uur na het oogsten worden de bananen in gekoelde schepen geladen en in twee tot vier weken naar Europa vervoerd.
Westen – Import en verwerking
De geïmporteerde bananen gaan eerst naar rijperijen. Hier wordt het rijpingsproces op gang gebracht en versneld. Dit gebeurt door een tropische temperatuur en blootstelling aan extern ethyleen: een gas dat de banaan tijdens het natuurlijke rijpingsproces zelf ook produceert. Dit proces geeft de banaan zijn gele kleur. Na ongeveer een week zijn de bananen rijp genoeg.
Westen - Detailhandel
Als bananen rijp zijn, kunnen ze naar de winkel. Voor het overgrote deel zijn dit zoete gele bananen, maar ook groene bakbananen zijn verkrijgbaar. Verder verkopen supermarkten soms ook bananenchips en zijn er bananen (en schillen) verwerkt in de likeur Pisang Ambon. Is de banaan in de fruitschaal thuis nog niet rijp? Doe hem dan in een dichtgeknoopt plastic zakje met een kiwi. Dan rijpt hij sneller.
Verkoopprijs
De grote bananenbedrijven (zoals Chiquita, Dole, Del Monte, Noboa en Fyffes) en supermarktketens proberen de prijs van bananen zo laag mogelijk te krijgen. Omdat zij wel winst willen blijven maken op bananen, worden prijsverlagingen doorberekend aan de producerende boeren. Deze grote bananenbedrijven zijn eerder beschuldigd van het omzeilen van de belasting.
Arbeidsomstandigheden
De lonen voor arbeiders op plantages zijn erg laag en de werkomstandigheden slecht. Zij worden vaak niet per uur maar per stuk betaald, waardoor zij vaak veel langer dan 8 uur per dag moeten werken om het minimumloon te verdienen. Zelfs kinderen worden aan het werk gezet om het gezinsinkomen aan te vullen. Het gebruik van scherpe messen en chemische bestrijdingsmiddelen is gevaarlijk voor de gezondheid. Medische hulp is meestal niet aanwezig.
Vakbonden voor arbeiders
Het vormen van vakbonden voor arbeiders wordt vaak actief ontmoedigd. Veel arbeiders werken onder een tijdelijk contract en zijn dus niet zeker van werk. In 2000 had 80% van de arbeiders een vast contract. In 2006 was dit slechts 40%. Zij kunnen zich om deze reden het zich niet veroorloven bij een vakbond aan te sluiten. Arbeiders die zich wel aansluiten bij een vakbond riskeren ontslagen te worden en kunnen dan vaak niet meer bij andere plantages aan de slag. Stakingen van arbeiders worden vaak op een gewelddadige manier beëindigd.
Ontbossing
Meer dan 90% van de bananen die voor de internationale handel zijn worden geproduceerd op grote plantages waar men zich alleen op de banaanproductie richt. Ook wel monocultuur genoemd. Een gevolg hiervan is ontbossing: naar schatting is per bananenplantage 30% bos gesneuveld. Door het kappen van de originele vegetatie is er sprake van bodemerosie en dit bevordert de vruchtbaarheid van de aarde niet. Door jaren achter elkaar dezelfde bananenplant te laten groeien krijgen wormen die de wortels aantasten meer kans. Gebrek aan gevarieerde vegetatie maakt de bananenplant gevoeliger voor plagen, schimmels en ziekten die goed gedijen in een tropisch klimaat.
Natuur en milieu
Het telen en verwerken van de bananen is zeer slecht voor het milieu. Water raakt vervuild door het gebruik van bestrijdingsmiddelen en door arbeiders die gedwongen zijn het water als rioolsysteem te gebruiken. Oorspronkelijke begroeiing wordt weggevaagd en daarmee ook de dieren die hiervan afhankelijk zijn. Daarnaast wordt veel plastic gebruikt om de bananen mee te verpakken, wat zorgt voor grote bergen afval.
Invoerprijs van de EU
Het importbeleid van de EU bevoordeelt bepaalde landen uit Afrika en het Caribische en Pacifische gebied. Zij mogen tot 775 duizend ton bananen gratis invoeren, terwijl andere landen €176 per ton moeten betalen om de EU binnen te kunnen komen. Zuid-Amerikaanse landen zoals Ecuador, Honduras, Colombia en Guatemala zien dit als oneerlijk en hebben een klacht ingediend bij de Wereldhandelsorganisatie.
Certificatie
Steeds meer bananenbedrijven certificeren de plantages waar hun bananen vandaan komen. Zij werken hiermee aan het verbeteren van hun imago naar de consument toe. Dit is steeds meer nodig vanwege druk die op de bedrijven uitgeoefend wordt door de maatschappij, negatieve media-aandacht en een stijgende vraag naar ethisch vervaardigde bananen. Een certificatie die een bananenbedrijf kan hebben is Rainforest Alliance.
Fairtrade
Een deel van de internationaal verhandelde bananen zijn Fairtrade. Dit betekent dat kleinere boerderijen lange termijn afspraken hebben over het afnemen van bananen. Deze plantages ontvangen een gegarandeerde minimumprijs die de kosten van het behoud van de omgeving en maatschappelijke kosten dekt.
Steeds meer bananen worden onder eerlijke omstandigheden verhandeld. In 2001 werd wereldwijd 29.000 ton Fairtrade bananen verkocht. In 2006 is dit gestegen naar 135.000 ton. In Nederland werden 2.300 ton Fairtrade bananen verkocht in 2001 en 3.300 ton in 2006.
Rainforest Alliance
In 1990 begon Rainforest Alliance met een studie naar de situatie van de bananenproductie. Er werden duurzaamheidscriteria opgesteld en in 1994 werd de eerste plantage gecertificeerd. Grote bananenbedrijven als Chiquita investeerden miljoenen dollars aan het voldoen aan de criteria. Nu komt ongeveer 15% van de wereldwijde bananenproductie van Rainforest Alliance gecertificeerde boerderijen en plantages. Het keurmerk heeft als doel biodiversiteit te behouden waar agrarische productie plaatsvindt. Rainforest Alliance streeft naar duurzame leefomstandigheden voor boeren. Dit doet Rainforest Alliance door het beleid van bedrijven, consumentengedrag en het gebruik van land te beïnvloeden. Dit keurmerk legt de nadruk op milieu en arbeidsomstandigheden bij productie van grondstoffen. Rainforest Alliance gaat voor verbetering van natuurlijke omgeving, lokale bevolking en boeren. Zij geloven dat een duurzame omgeving en maatschappij bijdraagt aan een betere wereld.
Organische productie
De productie van biologische bananen stijgt. Er worden hierbij geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt maar natuurlijke middelen als koffieschillen, mest en zeewier ter bevordering van de vruchtbaarheid van de grond. De controle op organische productie wordt geregeld door IFOAM Basic Standards. Zij stellen richtlijnen waar plantages aan kunnen voldoen.
Arbeidsomstandigheden
De invloed van vakbonden kan een goed effect hebben op de arbeidsomstandigheden. In acht Latijns-Amerikaanse landen zijn veertig vakbonden aangesloten bij het Latin American Coordinating Committee of Banana Workers’ Unions (COLSIBA). Hun doel is om ervaringen uit te wisselen en strategieën te ontwikkelen. Dit is om crisis te voorkomen en sterk te staan bij invloeden van multinationals. Vakbonden laten vooruitgang zien in de verbetering van arbeidsomstandigheden, zoals in Honduras. Hier pakten vakbonden het gebruik van chemisch geïmpregneerde plastic zakken aan. Ook in Costa Rica was verbetering te zien: de chemische verontreiniging werd onder de aandacht gebracht bij de locale vakbond SITRAP.
English
